Wie een gat wil boren, heeft niet alleen de juiste boormachine nodig. De keuze van de boor is minstens zo belangrijk. Voor hout, metaal, steen, beton, tegels en glas bestaan verschillende soorten boren. Ze verschillen in vorm, materiaal en snijpunt.
Met de verkeerde boor kom je nauwelijks door het materiaal heen en kun je de boor, de machine of het werkstuk beschadigen. In deze keuzehulp lees je welke boor je nodig hebt voor iedere klus.
Waarom heb je verschillende soorten boren nodig?
Ieder materiaal heeft andere eigenschappen. Hout is relatief zacht en vezelig, terwijl metaal hard is en tijdens het boren snel warm kan worden. Steen en beton moeten door een harde boorpunt worden verbrijzeld.
Daarom hebben boren verschillende punten en snijkanten. Een houtboor snijdt door houtvezels, een metaalboor verwijdert kleine metaalspanen en een steen- of betonboor verbrijzelt het materiaal.
Let bij het kiezen van een boor altijd op:
- Het materiaal waarin je wilt boren
- De gewenste diameter
- De benodigde boordiepte
- Het type boormachine
- De aansluiting van de boor
- Het soort gat dat je wilt maken
Welke boor heb je nodig voor hout?
Voor boren in hout gebruik je een houtboor. Een standaard houtboor herken je aan de scherpe centreerpunt. Deze punt voorkomt dat de boor bij het starten over het hout wegglijdt.
Aan de buitenzijde zitten twee scherpe voorsnijders. Deze snijden eerst de rand van het gat, waarna de rest van de boor het hout verwijdert. Hierdoor ontstaat een redelijk glad en nauwkeurig boorgat.
Een gewone houtboor is geschikt voor:
- Massief hout
- Multiplex
- Spaanplaat
- MDF
- Meubelplaat
- Houten balken
Zet bij het boren in hout de klop- of hamerfunctie altijd uit.
Slangenboor voor diepe gaten
Een slangenboor is lang en heeft een grove spiraal. De punt trekt de boor als het ware door het hout, terwijl de spiraal de houtspanen uit het gat afvoert.
Deze boor is geschikt voor diepe gaten in balken, palen en dik constructiehout.
Speedboor voor grotere gaten
Een speedboor, ook wel vlinderboor genoemd, is een platte houtboor met een centreerpunt. Hiermee maak je snel grotere gaten, bijvoorbeeld voor kabels en leidingen.
Speedboren zijn voordelig en snel, maar het gat is meestal minder glad dan bij een cilinderboor of gatenzaag. Laat de boor rustig op gang komen om splinteren te beperken.
Forstnerboor voor nette, vlakke gaten
Een Forstnerboor gebruik je voor nauwkeurige gaten met een vlakke bodem. Deze boor is geschikt voor meubelbouw en het plaatsen van bijvoorbeeld potscharnieren.
Forstnerboren leveren een netter resultaat dan speedboren, maar moeten met een relatief laag toerental worden gebruikt.
Gatenzaag voor zeer grote gaten
Met een gatenzaag maak je grote ronde openingen in hout en plaatmateriaal. Denk aan gaten voor ventilatiebuizen, kabeldoorvoeren en inbouwspots.
Controleer vooraf of de gatenzaag geschikt is voor het materiaal en de gewenste diameter.
Welke boor heb je nodig voor metaal?
Voor metaal gebruik je een metaalboor. De meest voorkomende uitvoering is een HSS-boor. HSS staat voor High Speed Steel.
Een metaalboor heeft geen uitstekende centreerpunt zoals een houtboor. De punt bestaat uit twee scherpe snijkanten die kleine spanen uit het metaal snijden.
Een HSS-metaalboor is geschikt voor onder andere:
- Aluminium
- Koper
- Messing
- Dun plaatstaal
- Gewoon staal
- Kunststof
Gebruik bij hardere metalen een hoogwaardige HSS-boor of een boor die met kobalt is gelegeerd.
Zo voorkom je dat een metaalboor wegglijdt
Een metaalboor kan bij het starten over het gladde oppervlak bewegen. Markeer daarom eerst de positie en maak met een centerpons een klein putje. De boorpunt blijft daardoor beter op zijn plaats.
Begin met een laag toerental en verhoog de snelheid geleidelijk. Bij grotere diameters kun je eerst een kleiner gat voorboren.
Moet je metaal koelen tijdens het boren?
Bij het boren in metaal ontstaat warmte. Deze warmte kan de boor snel bot maken. Gebruik bij dikkere of hardere metalen een geschikte boor- of snijolie.
Werk met een passend toerental en oefen gelijkmatige druk uit. Een grote boor heeft doorgaans een lager toerental nodig dan een kleine boor.
Welke boor heb je nodig voor steen en baksteen?
Voor baksteen, kalkzandsteen en andere relatief zachte steensoorten gebruik je een steenboor. Deze herken je aan het hardmetalen plaatje aan de punt.
Een steenboor snijdt het materiaal niet zoals een hout- of metaalboor. De punt verbrijzelt kleine stukjes steen. Hiervoor kun je de klopfunctie van een klopboormachine gebruiken.
Een steenboor is geschikt voor:
- Baksteen
- Metselwerk
- Kalkzandsteen
- Zachte natuursteen
- Bepaalde soorten keramische bouwsteen
Begin eventueel zonder klopfunctie om de boor nauwkeurig te positioneren. Schakel de klopfunctie daarna in wanneer dit nodig is.
Gebruik niet onnodig veel druk. Laat de boor regelmatig uit het gat komen om boorstof af te voeren.
Welke boor heb je nodig voor beton?
Voor beton gebruik je een betonboor in combinatie met een boorhamer. Veel betonboren hebben een SDS-plus-aansluiting, waardoor ze in een geschikte SDS-boorkop passen.
Een SDS-betonboor heeft een stevige hardmetalen punt en is bestand tegen de krachtige slagen van een boorhamer.
Deze combinatie is geschikt voor:
- Betonnen muren
- Betonnen vloeren
- Betonnen plafonds
- Funderingen
- Harde steen
- Grotere bevestigingsgaten
Voor normaal gebruik in huis is SDS-plus meestal voldoende. SDS-max is bedoeld voor zwaardere machines, grotere gaten en professioneel breekwerk.
Gebruik geen gewone hout- of metaalboor in beton. Deze boren worden snel bot en kunnen beschadigd raken.
Wil je weten welke machine hiervoor geschikt is? Lees dan ook ons artikel over het verschil tussen een klopboormachine en een boorhamer.
Welke boor heb je nodig voor tegels?
Voor wand- en vloertegels gebruik je een tegelboor. Een tegelboor heeft vaak een speervormige hardmetalen punt of een diamantpunt.
Boor bij tegels altijd zonder klopfunctie. De schokken van een klopboormachine kunnen de tegel laten barsten.
Werk als volgt:
- Markeer de plaats van het gat.
- Plak eventueel schilderstape op de tegel tegen wegglijden.
- Begin op een laag toerental.
- Oefen lichte en gelijkmatige druk uit.
- Koel de boor wanneer de fabrikant dat voorschrijft.
- Schakel pas na de tegel over op de juiste boor voor de achterliggende muur.
Voor zeer harde keramische tegels of porcellanato heb je meestal een diamantboor nodig.
Welke boor heb je nodig voor glas?
Voor glas gebruik je een speciale glasboor of diamantboor. Een glasboor lijkt soms op een tegelboor en heeft een scherpe, speervormige punt.
Boren in glas vraagt geduld en nauwkeurigheid:
- Gebruik nooit de klopfunctie.
- Werk op een zeer laag toerental.
- Oefen weinig druk uit.
- Zorg dat het glas stabiel en vlak ligt.
- Koel de boor volgens de gebruiksaanwijzing.
- Blijf uit de buurt van randen en hoeken.
Niet ieder type glas kan veilig worden geboord. Gehard veiligheidsglas kan tijdens het boren volledig versplinteren. Controleer daarom eerst welk soort glas je hebt.
Welke boor gebruik je voor kunststof?
Voor veel soorten kunststof kun je een scherpe metaalboor gebruiken. Een speciale kunststofboor kan bij nauwkeurig werk een beter resultaat geven.
Gebruik een laag tot gemiddeld toerental. Door te veel warmte kan kunststof smelten, vervormen of aan de boor blijven kleven.
Leg dun kunststof op een stuk hout en zet het goed vast. Hierdoor krijgt het materiaal ondersteuning en is de kans op scheuren kleiner.
Welke boor heb je nodig voor een plug?
De maat van de boor moet normaal gesproken overeenkomen met de diameter van de plug. Voor een plug van 6 millimeter gebruik je dus meestal een boor van 6 millimeter.
Veelgebruikte combinaties zijn:
| Plugmaat | Boormaat |
|---|---|
| 5 mm | 5 mm |
| 6 mm | 6 mm |
| 8 mm | 8 mm |
| 10 mm | 10 mm |
| 12 mm | 12 mm |
Controleer altijd de aanwijzingen op de verpakking van de plug. De benodigde boordiepte is meestal iets groter dan de lengte van de plug, zodat boorstof ruimte heeft.
Gebruik een diepteaanslag of plak een stukje schilderstape op de boor om de juiste diepte te markeren.
Wat is het verschil tussen een ronde en SDS-aansluiting?
Gewone hout-, metaal- en steenboren hebben meestal een ronde of zeskantige schacht. Deze plaats je in een snelspanboorkop of tandkransboorkop.
SDS-boren hebben groeven in de schacht. Ze worden zonder vastdraaien in een SDS-boorkop geklikt en kunnen iets naar voren en achteren bewegen. Deze bewegingsruimte is nodig voor het slagmechanisme van een boorhamer.
De belangrijkste aansluitingen zijn:
Ronde schacht
Geschikt voor een gewone boormachine, accuboormachine of klopboormachine met een standaard boorkop.
Zeskantschacht
De zeskantige vorm geeft extra grip en voorkomt dat de boor in de boorkop doordraait. Sommige kleine boren passen ook in een geschikte bithouder.
SDS-plus
De gebruikelijke aansluiting voor lichte en middelzware boorhamers. Geschikt voor veel werkzaamheden in beton en steen.
SDS-max
Een grotere aansluiting voor zware boor- en breekhamers. Deze is niet uitwisselbaar met SDS-plus.
Controleer voor aankoop altijd welke aansluiting jouw machine heeft.
Welke draaisnelheid moet je gebruiken?
De juiste snelheid hangt af van het materiaal en de diameter van de boor. Als algemene richtlijn geldt:
- Kleine boor: hoger toerental
- Grote boor: lager toerental
- Hout: gemiddeld tot hoog toerental
- Metaal: laag tot gemiddeld toerental
- Tegels en glas: laag toerental
- Gatenzagen en Forstnerboren: laag toerental
Begin bij twijfel langzaam. Verhoog de snelheid alleen als de boor stabiel blijft en niet oververhit raakt.
Wanneer moet je een boor vervangen?
Een botte boor werkt langzaam, wordt heet en vraagt meer kracht van de machine. Hierdoor neemt de kans op een beschadigd of onnauwkeurig boorgat toe.
Een boor is mogelijk versleten wanneer:
- Het boren steeds langer duurt
- De boor opvallend heet wordt
- Je veel druk moet uitoefenen
- De punt beschadigd is
- De snijkanten bot zijn
- Het boorgat rafelig of onregelmatig wordt
- De boor verkleurd of krom is
Sommige metaal- en houtboren kunnen worden geslepen. Bij goedkope of sterk beschadigde boren is vervangen vaak verstandiger.
Veelgemaakte fouten bij het kiezen van een boor
Deze fouten komen regelmatig voor:
- Een steenboor gebruiken voor beton
- Boren in tegels met de klopfunctie ingeschakeld
- Een houtboor gebruiken voor metaal
- Een verkeerde boordiameter voor de plug kiezen
- Een ronde boor in een SDS-boorkop proberen te plaatsen
- Met een te hoog toerental in metaal of kunststof boren
- Een botte of beschadigde boor blijven gebruiken
- Geen rekening houden met leidingen in de muur
- De boor niet diep genoeg laten gaan voor de plug
- Een werkstuk niet goed vastzetten
De juiste combinatie van machine, boor en instelling maakt de klus sneller, veiliger en nauwkeuriger.
Veilig werken tijdens het boren
Draag tijdens het boren een veiligheidsbril. Bij langdurig boren in steen of beton zijn gehoorbescherming en passende bescherming tegen stof verstandig.
Controleer voordat je in een muur, vloer of plafond boort of daar elektriciteitskabels, waterleidingen of gasleidingen lopen. Gebruik hiervoor een geschikte leidingzoeker.
Let verder op het volgende:
- Zet losse werkstukken stevig vast.
- Houd de boormachine met voldoende controle vast.
- Gebruik bij krachtige machines de extra handgreep.
- Verwijder de accu of stekker voordat je een boor verwisselt.
- Raak een boor niet direct na gebruik aan; deze kan heet zijn.
- Draag geen loshangende kleding of sieraden.
- Forceer een vastgelopen boor niet.
Wil je nog een geschikte machine kiezen? Bekijk dan onze complete keuzehulp over welke accuboormachine je nodig hebt.
Conclusie: welke boor heb je nodig?
De juiste boor wordt vooral bepaald door het materiaal waarin je wilt boren:
- Gebruik een houtboor voor hout en plaatmateriaal.
- Gebruik een HSS-metaalboor voor metaal.
- Gebruik een steenboor voor baksteen en zacht metselwerk.
- Gebruik een SDS-betonboor met boorhamer voor beton.
- Gebruik een tegel- of diamantboor voor tegels.
- Gebruik een speciale glasboor voor geschikt glas.
- Gebruik een scherpe metaal- of kunststofboor voor kunststof.
Controleer daarnaast de diameter, lengte en aansluiting van de boor. Zet de klopfunctie alleen aan bij materialen en boren die daarvoor geschikt zijn. Met de juiste boor werk je sneller, voorkom je schade en krijg je een veel netter resultaat.